Uitspraak 1 december 2017 van de Hoge Raad over het elektronisch patiëntendossier

De Hoge Raad heeft op 1 december 2017 geoordeeld dat het elektronisch patiëntendossier geen ontoelaatbare inbreuk op de privacy van patiënten met zich meebrengt omdat de verwerking van de persoonsgegevens berust op in vrijheid gegeven, voldoende specifieke toestemming van de betrokken patiënten. Hoewel ten aanzien van het elektronisch patiëntendossier is geoordeeld dat er sprake is van een rechtsgeldige toestemming, blijkt uit de uitspraak van 1 december 2017 ook dat de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) strenge eisen stelt aan de rechtsgeldige toestemming.

De Wbp reguleert op nationaal niveau de verwerking van persoonsgegevens. Op grond van die wet is het in beginsel verboden om bijzondere persoonsgegevens te verwerken. Bijzondere persoonsgegevens zijn onder meer gegevens betreffende iemands gezondheid. Omdat bij de gebruikmaking van het elektronisch patiëntendossier voornamelijk gegevens worden verwerkt betreffende iemands gezondheid, is die verwerking in beginsel niet toegestaan. De Wbp regelt echter een aantal uitzonderingen op het verbod om bijzondere persoonsgegevens te verwerken. Zo is het verbod niet van toepassing indien de verwerking geschiedt door hulpverleners, instellingen of voorzieningen voor gezondheidszorg of maatschappelijke dienstverlening voor zover dat met het oog op een goede behandeling of verzorging van de betrokkene, dan wel het beheer van de betreffende instelling of beroepspraktijk noodzakelijk is. Daarnaast geldt er bijvoorbeeld ook een uitzondering indien de verwerking geschiedt met uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene.

De verwerking van de bijzonder persoonsgegevens bij gebruikmaking van het elektronisch patiëntendossier geschiedt op basis van de uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene. De vraag die bij de procedure bij de Hoge Raad aan de orde was, is of die toestemming de verwerking van de bijzondere persoonsgegevens rechtvaardigt. De Hoge Raad heeft te dien aanzien overwogen dat bij iedere gegevensverwerking moet zijn voldaan aan de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit. Dit brengt met zich mee dat de inbreuk op de belangen van betrokkene niet onevenredig mag zijn in verhouding tot het met de verwerking te dienen doel, en dat dit doel in redelijkheid niet op een andere, voor de betrokkene minder nadelige, wijze kan worden verwerkelijkt. Ook als de gegevensverwerking in beginsel is toegestaan omdat er toestemming is gegeven voor de verwerking, blijft de eis gelden dat de verwerking in het concrete geval noodzakelijk moet zijn met het oog op het omschreven doel van de verwerking.

De toestemming van de patiënt ziet in het bijzonder op situaties van waarneming en noodgevallen, waarbij de eigen huisarts veelal niet beschikbaar is om de gegevens uit het medische dossier aan de andere behandelaar ter beschikking te stellen. Op voorhand is echter lastig te voorzien wanneer zich een waarneemsituatie zal voordoen en welke klachten deze zal betreffen. Het gebruik van de algemene professionele standaard acht de Hoge Raad gerechtvaardigd, gelet op het doel van de gegevensuitwisseling. Dat daarbij niet in elke situatie alle gegevens relevant zijn, is inherent aan het samenstellen van een algemene standaard. Daarbij acht de Hoge Raad relevant dat de patiënt het recht heeft om in overleg met de huisarts informatie uit te sluiten van opname in het elektronisch patiëntendossier. Gelet op de hiervoor genoemde omstandigheden is de Hoge Raad tot het oordeel gekomen dat er wordt voldaan aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit.

De in de Wbp opgenomen eis dat toestemming specifiek gegeven dient te worden, brengt met zich mee dat de toestemming gericht op een bepaalde en/of gespecificeerde gegevensverwerking moet worden verleend. Een zeer brede en onbepaalde machtiging om gegevens te verwerken voldoet daar niet aan. Hoewel op het toestemmingsformulier voor het elektronisch patiëntendossier  uitsluitend “ja” of “nee” kan worden geselecteerd op de vraag of hij zijn gegevens beschikbaar wil stellen, meent de Hoge Raad dat er ook is voldaan aan dit vereiste. De toestemming wordt door de Hoge Raad als voldoende specifiek beschouwd omdat degene die de toestemming verleent, weet welke concrete gegevensset in welke situatie voor welk type zorgverleners inzichtelijk is. Wel geeft de Hoge Raad aan, dat er meer keuzevrijheid voor de patiënt moet worden doorgevoerd, zodra dit technisch uitvoerbaar is.

Hoewel de Hoge Raad in de uitspraak van 1 december 2017 concludeert dat er is voldaan aan de vereisten voor een rechtsgeldige toestemming, blijkt uit de uitspraak ook dat er strenge eisen worden gesteld aan de toestemming. De wilsuiting dient in vrijheid te zijn geuit, het moet voor de betrokkene duidelijk zijn waarvoor de toestemming wordt gegeven en een zeer brede en onbepaalde machtiging tot het verwerken van persoonsgegevens wordt niet als een rechtsgeldige toestemming aangemerkt. Daarnaast is van belang dat, ook als de gegevensverwerking in beginsel is toegestaan omdat er toestemming is gegeven voor de verwerking, moet worden getoetst of de verwerking in het concrete geval noodzakelijk is met het oog op het omschreven doel van de verwerking.

Als u er niet zeker van bent of de door u gevraagde toestemming rechtsgeldig is, dan is raadzaam om daarover juridisch advies in te winnen. Onze advocaten staan u graag bij.

mr. S. Kleerebezem

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin

Vestiging Almere​

Versterkerstraat 4B
Postbus 10058
1301 AB Almere

T: 036 5346220 F: 036 5345984
E: advocaten@okkerse-schop.nl

Vestiging Lelystad

Zilverparkkade 6
Postbus 155
8200 AD Lelystad

T: 0320 289888 F: 0320 220155
E: advocaten@okkerse-schop.nl

Okkerse & Schop Advocaten maakt voor deze website gebruik van cookies en daarmee vergelijkbare technieken. Cookies zijn kleine digitale tekstbestanden die in de browser worden geplaatst bij het bezoek aan een website. Okkerse & Schop Advocaten gebruikt functionele cookies om de website naar behoren te laten functioneren. Analytische cookies worden gebruikt om het websitegebruik te analyseren en de website te verbeteren. Met het gebruik van functionele cookies en analytische cookies worden geen persoonsgegevens verwerkt. U kunt uw cookievoorkeuren op ieder moment aanpassen door de instellingen van de browser te wijzigen. Raadpleeg ons privacy- en cookie statement voor meer informatie.