De schoolfoto!

Op 23 augustus 2016 heeft de Rechtbank Overijssel een lezenswaardig vonnis gewezen. Een schoolfotograaf heeft, na het maken van foto’s van leerlingen van een school, foto’s ter beschikking gesteld aan de school waarop de leerlingen hun lessen volgden. De school heeft de foto’s vervolgens aan de leerlingen meegegeven om deze thuis te laten zien. Bij het fotopakket was een machtigingsformulier, een bestelformulier en een retourenvelop gevoegd. Het is dan, in optiek van de schoolfotograaf, de bedoeling dat de ouders of verzorgers van de leerling kunnen beoordelen of zij de foto’s willen houden of dat zij deze terug willen geven. Een verplichting tot afname, meer in het bijzonder op grond van bijvoorbeeld een koopovereenkomst, bestaat op dat moment echter nog niet.

De schoolfotograaf heeft aangegeven dat, indien de foto’s niet gewenst zijn, deze kosteloos kunnen worden geretourneerd. Worden de foto’s echter behouden, dan zou een bedrag van € 16,50 verschuldigd zijn.

Hoewel het belang, een bescheiden bedrag van € 16,50, de meeste mensen niet zal verleiden tot het aanspannen van een procedure, is dat in de onderhavige kwestie toch gebeurd. In deze procedure is tegen de vordering tot betaling van de fotograaf namens de ouders van de gefotografeerde leerling aangevoerd dat er sprake is van ongevraagde toezending van zaken en dat de foto’s om die reden mogen worden behouden zonder dat daarvoor hoeft te worden betaald. Overigens was in dit geval door de ouders geen toestemming gegeven om de foto’s te maken.

De fotograaf heeft aan de ingestelde vordering een koopovereenkomst ten grondslag gelegd. Er zijn echter geen details verstrekt over het moment en de wijze waarop deze overeenkomst tot stand zou zijn gekomen. Daarnaast werd het standpunt ingenomen dat de ontvangst en het vervolgens niet terugzenden van de foto’s tot een betalingsverplichting zou leiden. Op het bij de foto’s gevoegde machtigingsformulier is opgenomen dat binnen 10 dagen de foto’s moeten worden teruggestuurd omdat men zich anders verplicht tot afname.

De kantonrechter overweegt dat, om consequenties te kunnen verbinden aan het niet terugzenden, er moet worden vastgesteld waar enige verplichting tot terugzenden op is gebaseerd. Nu er nog geen koopovereenkomst is gesloten, kan daaruit een dergelijke gebondenheid niet worden afgeleid. Omdat niet is gebleken van een bestelling of aanvraag tot het toezenden van de foto’s, kan evenmin gebondenheid tot terugzending worden gevonden in de enkele verstrekking daarvan. De kantonrechter heeft dan ook vastgesteld dat er geen genoegzame grondslag bestaat die de ouder/verzorger in deze kwestie verplicht tot terugzending van de foto’s. Daarmee gaat het verweer dat namens de ouders is gevoerd dus op, te weten dat er sprake is van een situatie van ongevraagde levering van zaken ten einde de ontvanger tot een koop te bewegen. Op een dergelijke situatie is artikel 7:7 lid 2 van het BW van toepassing. Dit artikel vloeit voort uit de implementatie van een EU-richtlijn (2011/83/EU) met het oog op consumentenrechten. Het artikel in het BW bepaalt dat voor een consument geen verplichting tot betaling ontstaat bij ongevraagde levering van zaken. Ook het uitblijven van een reactie van de consument wordt niet als aanvaarding van enige overeenkomst aangemerkt. Bij een ongevraagde levering is de consument dan ook bevoegd de zaak om niet te behouden. De schoolfotograaf heeft dan ook, door het ongevraagd toezenden van de foto’s, in strijd gehandeld met de wet, zodat zijn vordering op de door hem aangevoerde gronden moet stranden. Ook de nader aangevoerde grondslag van het ongerechtvaardigd verrijkt zijn van de ouder door het behouden van de foto’s strandt. Het betreffende artikel brengt dat tot uiting door te bepalen dat geen verplichting tot betaling ontstaat, zodat die formulering met zich brengt, conform de bedoeling van de wetgever, dat ook niet op een andere grondslag betaling kan worden afgedwongen.

Hoewel in de procedure – voor zover uit de uitspraak valt te herleiden – niet over auteursrecht is gesproken, krijgt een fotograaf normaliter automatisch auteursrecht op al zijn foto’s zolang die voldoende origineel zijn. Op grond van dit auteursrecht op de foto’s kan de fotograaf, en doorgaans alleen de fotograaf, beslissen wat er met de foto’s mag gebeuren. Of in dit geval de fotograaf met succes een beroep op het auteursrecht zou hebben kunnen doen is overigens nog een tweede. Uit de uitspraak lijkt namelijk te volgen dat er geen sprake is geweest van het verlenen van toestemming door de ouders voor het maken van foto’s. De fotograaf heeft wel het auteursrecht op de betreffende foto’s, waarbij in beginsel heeft te gelden dat wanneer een portret niet in opdracht is gemaakt, het in beginsel vrij gepubliceerd mag worden. Anderzijds komt het portretrecht van de gefotografeerde om de hoek kijken en zonder toestemming van de geportretteerden zal hij daarmee niet veel hebben kunnen aanvangen. Immers, indien de afgebeelde persoon een redelijk belang heeft, hetgeen bij een foto van een minderjarige snel zal kunnen worden aangenomen, kan deze zich tegen publicatie van een portret te verzetten.  

De schoolfotograaf zal zijn les met betrekking tot het ongevraagd toezenden van foto’s hopelijk geleerd hebben. In ieder geval doet de leverancier van diensten zoals die van de schoolfotograaf er goed aan om zijn contractuele en financiële belangen goed in het oog te houden en zijn handelwijze en (leverings)voorwaarden aan te passen aan de geldende regelgeving. Dit geldt natuurlijk niet alleen voor de schoolfotograaf maar voor elke organisatie die op een vergelijkbare wijze zijn waren aan de man brengt.

Mr. Robert Lonis – Secties verbintenissenrecht, aansprakelijkheden en insolventierecht –

Okkerse & Schop Advocaten maakt voor deze website gebruik van cookies en daarmee vergelijkbare technieken. Cookies zijn kleine digitale tekstbestanden die in de browser worden geplaatst bij het bezoek aan een website. Okkerse & Schop Advocaten gebruikt functionele cookies om de website naar behoren te laten functioneren. Analytische cookies worden gebruikt om het websitegebruik te analyseren en de website te verbeteren. Met het gebruik van functionele cookies en analytische cookies worden geen persoonsgegevens verwerkt. U kunt uw cookievoorkeuren op ieder moment aanpassen door de instellingen van de browser te wijzigen. Raadpleeg ons privacy- en cookie statement voor meer informatie.